Genç Siviller Hollanda Basınında

ISTANBUL Ze zijn jong. Ze zijn hooguit met enkele tientallen. En ze opereren vanuit een onopvallend kantoortje in een achterafstraatje in Istanbul. Maar de Genç Siviller (Jonge Burgers), zoals ze zichzelf noemen, slagen er telkens weer in om de aandacht te trekken in Turkije. Ze nemen met hun protestacties de oude Turkse elite op de hak, met humor als belangrijkste wapen.

‘Onze mooiste stunt hebben we uitgehaald toen de politici hier een tijdje geleden overhoop lagen over het presidentschap’, vertelt Bilal Mecit in het kantoortje van de Jonge Burgers. ‘We hebben toen onze eigen presidentskandidaat geïntroduceerd, Aliye Öztürk.’

Deze kandidaat van de Jonge Burgers verenigde alles in zich waaraan het Turkse establishment van oudsher een hekel heeft. Zo was ze een vrouw met een hoofddoek, een gruwel voor veel seculiere Turken. Ze was bovendien van deels Koerdische en Armeense afkomst, nog zo’n teer punt in het nationalistische Turkije. En ze had ook nog eens een passie voor oude Ottomaanse snaarinstrumenten. Terwijl veel leden van de oude elite, in navolging van de vader des vaderlands Atatürk, een voorkeur hebben voor ‘moderne’Europese muziek.

De verzonnen presidentskandidaat was voorzien van een website, posters en zelfs een heuse campagneclip. ‘Er waren heel wat mensen die dachten dat ze echt bestond’, lacht Mecit, wijzend naar de muur, waar een portret van de kandidaat met hoofddoek hangt. ‘We kregen allerlei mailtjes met vragen over haar.’

De Jonge Burgers proberen met dit soort acties de Turkse samenleving aan het denken te zetten. Want Turkije is sinds de stichting van de moderne seculiere republiek beheerst door een elite die zijn machtsbasis voor een belangrijk deel heeft in het leger. Dankzij politieke en economische liberaliseringen is de laatste decennia wel een nieuwe islamitische middenklasse ontstaan, die een gematigde islamitische partij aan de macht heeft gebracht. Maar het leger heeft nog steeds veel macht. De militairen beschouwen zichzelf als de hoeders van het seculiere karakter van de republiek en hebben in een halve eeuw tijd vier keer een coup gepleegd.

‘De hele mentaliteit is verkeerd’, zegt activiste Ceren Kenar. ‘Iedereen hier weet hoe de baas van het leger heet. Als de legerchef een persconferentie geeft, schakelen televisiestations onmiddellijk live naar hem over. Maar ik wil helemaal niet weten hoe de legerchef heet. Die man moet zich bezighouden met de verdediging van het land en zich verder nergens mee bemoeien.’ De Jonge Burgers gebruiken als logo een basketbalschoen, als symbolische tegenhanger van de legerkistjes van de militairen. Ze mobiliseren hun achterban van enkele duizenden sympathisan ten via e-mail, Facebook en Twitter. Ze benadrukken ‘niet ideologisch’ te zijn. Kenar: ‘Er wordt gemarteld in dit land. Je hoeft geen socialist, liberaal of islamist te zijn om tegen marteling te zijn.’

Sommige van hun acties zijn eerder wrang dan grappig, zoals tijdens de beladen voetbalwedstrijd tussen Turkije en Armenië onlangs in de Turkse stad Bursa. Een groepje Jonge Burgers rolde toen in het stadion een spandoek uit met de tekst: ‘Welkom in het land van Hrant’, een verwijzing naar de moord drie jaar geleden op de Armeens-Turkse journalist Hrant Dink.

Maar vaker roepen de protesten op zijn minst een glimlach op. Zo veroverden de Jonge Burgers de harten van veel jongeren door het gevreesde toelatingsexamen voor de universiteit te herschrijven als een ironische multiplechoicetest over democratie. ‘Wat zal van Turkije een moderne beschaving ma-ken?’, luidde een van de vragen.

Mogelijke antwoorden waren:

A. luisteren naar klassieke muziek;

B. met vlaggen zwaaien tijdens Republikeinse manifestaties;

C. balletdansen;

D. je tegen militaire coups verzetten;

E. een spandoek dragen met de slogan: ‘Turkije is seculier en zal dat altijd blijven.’

Het juiste antwoord volgens de Jonge Burgers ligt voor de hand: D. En dus niet de andere vier opties, die in hun ogen de voorkeuren van de oude elite beschrijven.

De activisten maken zich zorgen over de recente politieke ontwikkelingen in Turkije. Het land is al enige tijd in de ban van een stroom onthullingen over moordcomplotten in het leger en coupplannen.

‘Ik denk niet dat we afstevenen op een echte klassieke coup, met tanks in de straten en zo’, zegt Mecit. ‘Maar de militairen kunnen de politiek hier ook op andere manieren naar hun hand zetten. De dreiging van het leger is nog steeds heel groot.’

Van onze correspondent

Arjen van der Ziel